Nasıl hesaplanır

Smart Score tek bir metrik değil, ağırlıklı bir bileşiktir. Her fon için 19 risk-getiri ölçüsü hesaplanır, aşırı uçlar budanır (winsorize), her ölçü kendi evreninde standartlaştırılır (z-skor) ve profilin ağırlıklarıyla toplanır.

Bu toplam yüzdelik sıraya çevrilir. Sebebi şu: bileşik, 1/oynaklık ve 1/düşüş gibi ters çevrilmiş ölçüler içerdiği için budamadan sonra bile sağa çarpık kalıyor ve doğrusal bir ölçekleme 0-100 aralığının neredeyse tamamını kuyruğa harcıyor. Ölçülen haliyle: doğrusal ölçekte fonların orta yarısı 0,8 puanlık bir bantta sıkışıyordu. Yüzdelik sıra bütün ölçeği kullanır.

Yani 80 puan, o profil ve pencerede uygun fonların %80'inden daha iyi konumlandığı anlamına gelir. Listenin en tepesinde 100,0 ve 99,9 yan yana görünür — bu yüzdelik bir ölçeğin doğal davranışıdır, aralarındaki farkın küçüklüğü değil.

Aynı fon, her profilde farklı puan alır — çünkü ağırlıklar farklıdır. Korumacı bir profilde oynaklık ve düşüş ağır basar; agresif bir profilde getiri ve momentum. Ağırlıklar veritabanında tutulur ve her profil-pencere çifti için ayrıdır.

Ayrıca her profilin bir uygunluk eşiği vardır: oynaklık ve maksimum düşüş yüzdelik tavanları ile mutlak oynaklık taban/tavanı. Bu eşiği geçemeyen fon o profilde puanlanmaz — sıfır almaz, listeye hiç girmez.

Pencereler takvim zamanıyla dilimlenir, satır sayısıyla değil. Bunun bir sebebi var: fon serilerimiz her işlem gününde bir kayıt taşımıyor, ve "son 735 satır" demek uzun pencerelerin sessizce bütün geçmişi kapsaması anlamına geliyordu — 3 ve 5 yıllık rakamlar birbirinin aynısı oluyordu.

İki ayrı kontrol var. Minimum gözlem penceredeki delikleri yakalar. Kapsam kuralı ise pencerenin adını dürüst tutar: fonun geçmişi pencerenin en az %90'ını kapsamıyorsa o rakam yayımlanmaz.

Bir yıl Türkiye'de yaklaşık 245 işlem günüdür — küresel 252 günden ulusal tatiller düşülmüş haliyle. Bir yıldan kısa pencerelerde getiri yıllıklaştırılmaz: bir ayda %5 kazanan bir fonu "%78 CAGR" diye göstermek gürültüyü rakama çevirmek olur.

Nominal getiri, fonun fiyatının ne kadar arttığını söyler. Reel getiri ise cebinde ne kaldığını. İkisi arasında iki adım var ve sırası önemli: stopaj kârdan kesilir, enflasyon ise kalan tutarın alım gücünü düşürür.

Stopaj oranı bugün: hisse senedi yoğun fonlarda %0, diğer fonlarda %17,5. İkincisi 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 32951) yayımlanan 10041 sayılı Karar ile %15'ten yükseltildi. Zararda stopaj kesilmez. Geçmiş bir satış tarihi girdiğinde o tarihte yürürlükte olan oran kullanılır, bugünkü oran değil.

Enflasyon kaynağını sen seçersin. TÜİK resmî ölçüdür ve yasal referans odur; ENAG bağımsız bir araştırma grubunun ölçüsüdür. İkisi aynı yılı farklı okur ve bu fark ürünün konusudur — bir fonun alım gücünü koruyup korumadığı, hangi cetvelle ölçtüğüne bağlı olarak değişir.

Fon fiyatları her gün TEFAS kapanışından sonra çekilir ve türetilmiş tabloların tamamı yeniden hesaplanır. Her sayfa hangi tarihe ait veriyi gösterdiğini kendi üstünde yazar.

Bir yöntemin ne yapmadığını söylemek, ne yaptığını söylemek kadar önemli. Aşağıdakiler gizlenebilecek ama gizlenmemiş sınırlardır.

Kategori geçmişi tutulmuyor

Geçmişe dönük analizlerde her fon bugünkü kategorisiyle değerlendirilir. Dönem içinde kategori değiştirmiş bir fonun eski sınıflandırması dikkate alınmaz. TEFAS da aynı sınırı açıklıyor.

Pencere adı, veri kapsamı kadar dürüst

Bir fon için 5 yıllık rakam, ancak fonun geçmişi o pencerenin en az %90'ını kapsıyorsa yayımlanır. Dört yıllık bir fon iyi bir 3 yıl rakamı verir, 5 yıl rakamı vermez.

Vergi modeli bireysel yatırımcı için

Girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım fonlarının iki yıllık elde tutma kuralı, kurumsal yatırımcıya özel oranlar ve TEFAS'ta işlem görmeyen serbest fon istisnası kapsam dışıdır.

Alım-satım maliyeti ve valör yok

Reel getiri hesabı stopajı ve enflasyonu düşer; giriş-çıkış komisyonu, valör gecikmesi ve fon içi işlem maliyetleri hesaba katılmaz.

Skor göreceli, mutlak değil

80 puan, o profil ve pencerede uygun fonların %80'inden daha iyi konumlandığı anlamına gelir; belirli bir getiri vaadi değildir. Evren değişince skor da değişir.